KHAI THÁC BIỂU TƯỢNG NÕ - NƯỜNG TRONG LỄ HỘI TRÒ TRÁM CHO THIẾT KẾ SẢN PHẨM LƯU NIỆM DU LỊCH VĂN HÓA VÀ PHÁT TRIỂN SINH KẾ CỘNG ĐỒNG

Tóm tắt

Trong bối cảnh phát triển du lịch bền vững gắn với kinh tế sáng tạo và chuyển đổi sinh kế cộng đồng, việc khai thác các giá trị văn hóa địa phương để phát triển sản phẩm lưu niệm mang bản sắc địa phương đang trở thành một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, tại nhiều điểm đến văn hóa ở Việt Nam, sản phẩm lưu niệm vẫn còn nghèo nàn về nội dung biểu tượng, thiếu tính khác biệt và chưa phản ánh được chiều sâu của di sản văn hóa sở tại. Lễ hội Trò Trám ở Phú Thọ là một di sản văn hóa dân gian đặc sắc, trong đó cặp biểu tượng Nõ - Nường giữ vị trí trung tâm của tín ngưỡng phồn thực, phản ánh quan niệm về sự sinh sôi, hòa hợp âm - dương và khát vọng duy trì sự sống của cư dân nông nghiệp truyền thống. Bằng phương pháp nghiên cứu tài liệu, phân tích biểu tượng văn hóa và tiếp cận thiết kế dựa trên di sản (Heritage-Based Design), bài viết làm rõ giá trị văn hóa và ý nghĩa biểu tượng của Nõ - Nường trong không gian lễ hội Trò Trám. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hướng chuyển hóa các yếu tố biểu tượng truyền thống thành ngôn ngữ tạo hình đương đại phục vụ thiết kế sản phẩm lưu niệm du lịch văn hóa. Các nguyên tắc thiết kế được đề xuất theo hướng giản lược, trừu tượng hóa hình thức, nhưng vẫn bảo tồn được lớp ý nghĩa văn hóa cốt lõi của biểu tượng gốc, bảo đảm tính thẩm mỹ, khả năng ứng dụng và sự phù hợp với thị trường du lịch hiện nay. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc khai thác biểu tượng Nõ - Nường không chỉ góp phần đa dạng hóa hệ thống sản phẩm lưu niệm tại điểm đến, mà còn tạo cơ sở cho quá trình chuyển hóa di sản văn hóa phi vật thể thành nguồn lực kinh tế sáng tạo, qua đó hỗ trợ bảo tồn giá trị truyền thống, nâng cao nhận diện văn hóa địa phương và thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng cư dân sở tại.